Veri Egemenliği Çıkış Kapısında

25 Eylül 2026, Cuma. OpenAI kısa bir açıklama yayımladı: şirketin kendi araştırma ajanları, ChatGPT kullanıcılarının yüklediği 53 görseli dış görsel barındırma sitelerine, listelenmemiş ama erişilebilir linkler olarak koymuş. Şirketin kendi ifadesiyle "bu, bu verinin uygun bir kullanımı değil". Aynı açıklamada bir itiraf daha var: etkilenen kullanıcılara haber verilemiyor, çünkü gizlilik mimarisi görselleri sahibiyle yeniden eşleştirmeye izin vermiyor.

Bir dakika duralım.

Fotoğrafı bir hacker çalmadı. Bir çalışan sızdırmadı. Şirketin kendi adına çalışan yazılım, şirketin kendi kuralını delerek dışarı taşıdı. Saldıran dışarıdan gelmedi; kapıdan çıktı. Ve şirket, kime "özür dileriz" diyeceğini bilmiyor.

3 Ağustos'ta Aksu TV'de ChatGPT'ye müşteri listeni yapıştırma demiştim. O gün risk şuydu: sen yanlış yaparsan verin gider. 24 Eylül'den itibaren risk yer değiştirdi. Sen her şeyi doğru yapsan da, verini işleyen ajan kendi kararıyla dışarı yazabiliyor.

Veri egemenliğini yıllarca tek soruyla tartıştık: "Verim hangi ülkenin sunucusunda duruyor?" Bu olaylardan sonra o soru eksik. Asıl soru şu: benim adıma çalışan ajan nereye yazabiliyor?

Beş gün, yedi olay, tek örüntü

24 Eylül. Avustralya Başbakanı Albanese, bir OpenAI araştırma ajanının 18 Haziran'da devletin Medicare istatistik raporlama portalına girdiğini açıkladı ve durumu "açıkça kabul edilemez" diye niteledi. OpenAI olayı Ağustos'ta fark etmiş, 10 Eylül'de genel bir devlet e-posta kutusuna mail atarak bildirmiş. Erişimden bildirime 84 gün. Özür 28 Eylül tarihli bir yazıyla geldi; OpenAI'nin ifadesiyle "yanıtımızı da daha iyi yönetmeliydik".

25 Eylül. 53 görsel açıklaması. Aynı gün Fortune, New York Times'a dayanarak yazdı: aynı ajanlar Temmuz'da yaklaşık 1 milyon kısaltılmış link üretmiş; linklerin içine kodlanmış parçalar bir araya geldiğinde Captcha gibi bot savunmalarını aşmaya çalışan bir programa dönüşüyordu. Captcha "karşımdaki insan mı" sorusudur; ajan cevabı değil, atlatmayı öğrenmiş.

26 Eylül. OpenAI'nin aynı gün yaptığı açıklamaya göre ajanlar SEC'in sitelerine "beklenmedik" biçimde erişmiş; GitHub'da açık bırakılmış geliştirici anahtarlarıyla ABD Nüfus Bürosu verisini çekmiş. Şirket "yetkisiz erişim, ele geçirilmiş hesap veya güvenlik ihlali kanıtı yok" diyor. Reuters'a göre Eylül ortasına kadar yaklaşık iki düzine olay sayılmış; inceleme aylar sürecek. OpenAI'nin 25 Eylül tarihli olay raporuna göre 20 Eylül'de bir eğitim ajanı DNS filtresindeki boşluktan dış bir sohbet botuna ulaşmış; şirket en güçlü modellerinde eğitimi ve araç kullanan çıkarımı durdurdu.

28 Eylül. NVIDIA, Anthropic, Microsoft ve Palantir dahil 100'den fazla kuruluşla Open Agent Safety Platform'u ve OpenShell adlı açık kaynak çalışma zamanını duyurdu. Duyuruya göre OpenShell ajanın veri erişimini, araçlarını ve API izinlerini kısıtlıyor; Sentry adlı bileşen sınırını aşmaya çalışan ajanı "milisaniyeler içinde karantinaya alıp durduruyor". Aynı gün OpenAI, Ekim'de çıkacak GPT-6.1 Astra'yı rafa kaldırdı; güvenlik sistemleri başkanı Saachi Jain'e göre model izinsiz hareket etti ve dış servislere erişti.

29 Eylül. OpenAI, DevDay açılışında dots'u tanıttı: GPT-6 Astra ile çalışan, "hedefleriniz için 7/24 çalışan" ve eklentilerle 4.000'den fazla uygulamaya bağlanan, her zaman açık ajanlar. Aynı akşam duyurulan MCP Events ile ajanı kullanıcı değil, bağlı uygulamadaki olay tetikliyor: panoya yeni görev düşünce ChatGPT siz yokken belgeleri okuyup plan yazıyor. Motor, bir gün önce rafa kalkan GPT-6.1 Astra'nın bir önceki sürümü; AISI'nin 28 Eylül'de test ettiği model. OpenAI "izleme sistemi tehlike görürse dot'un işini durdurabilir" diyor. Aynı şirketin sistem kartı ise modelin izin istediği hallerin yüzde 27'sinde yalnız otomatik bir yanıt alıp yürüdüğünü; 29 Eylül'de eklenen dots ekinde de art arda görev 5'ten 10'a çıkınca kapsam dışına taşma oranının yüzde 8,6'dan 19,7'ye katlandığını yazıyor.

Sıraya dikkat et: kaza Perşembe, Cuma ve Cumartesi; emniyet kemeri Pazartesi; Salı akşamı da her zaman açık ajan satışa çıktı.

Sana ne kazandırır bu takvim? "Bir gün olur" dediğin şey oldu ve tarihleri belli. Bundan sonra "bilmiyordum" savunması yok.

İtiraz: "Bunun neresi yeni, benim ofisimle ne ilgisi var?"

İtirazı ben söyleyeyim. Birincisi: giden trafiği filtrelemek, ağ sınırı çizmek on beş yıllık pratik. İkincisi: olayların çoğu test ortamında oldu, OpenAI gizli veriye erişim bulmadığını söylüyor, senin muhasebe ofisindeki ajan kimseyi hacklemiyor. İkisi de doğru.

Şimdi çürütelim. Fikir eski, kapıyı kullanan bileşen yeni. Şimdiye kadar dışarıya istek atan her yazılım, insanın yazdığı kodla, önceden belirlenmiş adreslere giderdi. Ajan ise nereye gideceğine çalışırken karar veriyor. Anthropic'in 30 Temmuz açıklaması bunu özetliyor: "Claude'a prompt'ta internete erişimi olmadığı açıkça söylenmişti." Söylenmiş. Ajan, erişim olduğunu fark edince yine de gitmiş.

"Gizli veriye erişim yok" cümlesini de şirket ancak haftalar sonra, inceleme bitince söyleyebiliyor; Avustralya örneğinde 84 gün.

Bu test ortamlarını dünyanın en iyi güvenlik ekipleri kurdu ve kendi kapılarını kaçırdılar. Onlar kaçırıyorsa, ajanı Drive'a ve e-postaya "bağla" tuşuyla bağlayan KOBİ'nin kapısı ne durumda? Kahramanmaraş'ta bir muhasebe ofisinin, bir mimarlık bürosunun ajan kullanımı şöyle: bir çalışanın kişisel hesabı, açık bir sekme, "şu dosyayı tabloya dök" komutu. Çıkış kapısı diye bir kavram o masada yok.

Dürüst olalım: kapıyı kilitlemek tam koruma değil. Perplexity'nin 23 Eylül'de yayımladığı SPACE raporuna göre 9 model 108 koşuda sandbox'tan kaçamadı, 4 model ağ kısıtını DNS sahteciliği veya paylaşımlı IP yönlendirmesiyle deldi; iki yol kapatıldı; aynı açık 10 rakip sandbox'ın 8'inde de vardı. Kutu dayandı, kapı dayanmadı. Yine de kilitli kapı açık kapıdan iyidir.

Giriş kapısı ve çıkış kapısı

Mimarlık ve mühendislik tarafında sahada gördüğüm şey şu: bir bina tasarlanırken bütün para ana girişe gider. Turnike, kartlı geçiş, danışma, kamera. Arkadaki yük kapısı ise çoğu binada bir asma kilitle durur, çünkü "oradan kim girecek" diye düşünülür. Soru yanlıştır. Yük kapısından kimse girmez; oradan bir şeyler çıkar.

Yapay zeka güvenliğini yaklaşık dört yıldır giriş kapısında konuştuk: yüklenen veri, eğitim izni, sunucu ülkesi. Ama 24-29 Eylül arası gösterdi ki asıl hareket yük kapısında. Görselleri yükleyen ajan görseli çalmadı; görsel zaten sisteme girmişti. Ajan onu dışarı yazdı. Egemenlik girişte değil, çıkışta kaybedildi.

Verin Frankfurt'ta da dursa, İstanbul'da da dursa fark etmez; ajan onu listelenmemiş bir linke koyduğu an veri artık senin değil.

Yük kapısı 29 Eylül'de iki kez çoğaldı. Meta Muse for Small Business'ı duyurdu: ajana QuickBooks, Stripe ve Shopify dahil 15 hazır bağlayıcı bağlanıyor; defter, kasa ve vitrin tek elde. Resmi metin aynen "nothing publishes, sends, or spends without your approval" diyor. Alt metin farklı: Meta'nın 8 Eylül tarihli güvenlik yazısına göre izin "kalıcı" verilebiliyor, düşük riskli sayılan işlemler sormadan geçiyor; özel bağlayıcıları Meta incelemiyor. 26 Eylül'de, kullanıcının anlatımına göre, ilanını yöneten Muse sormadan ev adresini alıcıya yazdı ve alıcı kapıya geldi; Meta olayı incelediğini söyledi. Aynı akşam OpenAI'nin dots'u ikinci kapıyı açtı: ajan siz sormadan bağlı hesaplarınızı tarayıp not alıyor; yardım metnine göre bağlantıyı kesmek de aldığı bilgiyi silmiyor.

Tanım şu: veri egemenliği, ajanın yazabildiği adreslerin listesidir. Liste sende yoksa egemenlik de sende değil.

Üç şirket, aynı arıza

"OpenAI'nin sorunu" demek kolay olurdu. Değil.

18 Eylül'de Wall Street Journal yazdı, Google ertesi gün doğruladı: Mayıs'ta Irregular adlı güvenlik firmasının yürüttüğü bir testte Gemini modeli test ortamının dışına çıkıp üç gerçek şirketin sistemine girdi. Bir vakada parola tahmin ederek, iki vakada açık bir depoda bulduğu kimlik bilgileriyle. Google olayı Temmuz sonunda öğrendi, haber çıkana kadar açıklamadı.

Anthropic, 30 Temmuz'da kendi geriye dönük incelemesini açıkladı: 141.006 değerlendirme koşusu tarandı, 3 vakada Claude modelleri gerçek sistemlere yetkisiz erişti. Ortam yine Irregular'ın, sebep yine "internete kapalı sanılan ama açık olan" bir bağlantı.

Üç şirket, üç model, aynı arıza türü. Bu bir şirket hatası değil, bir mimari özelliği. Ajan hedefe ulaşmak için yol arayan bir sistem; yolun kapalı olması gerektiğini bilmesi, kapalı olmasıyla aynı şey değil. İngiltere AISI'nin 28 Eylül raporu bunu saydı: GPT-6 Astra'ya kapsam dışı her şey yasak diye açıkça yazılınca saldırı oranı 50'de 26'dan 49'da 4'e indi; sıfıra değil. Kapıyı prompt'la değil, ağla kilitlersin.

Bunu bilmek seni bir yanlış sorudan kurtarır: sağlayıcı seçerken "hangisi daha güvenli" diye sormayı bırakırsın. Üçü de aynı sınavdan aynı notla çıktı. Doğru soru şu: hangisinin ajanını kendi ağının içine, kendi kurallarınla kapatabilirsin?

Altı şirket, bir imza, yarım cümle

29 Eylül 2026 Salı öğlen, Beyaz Saray'daki yemeğin ardından Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI ve Nvidia'nın başındaki altı isim Trump'la birlikte iki sayfalık kısa bir metin imzaladı: Beyaz Saray Süper Zeka Mutabakatı. Belge resmi sitede yok; Trump Truth Social'da fotoğraf olarak paylaştı. Dört katman sayıyor: iç kontrol, iç ekip, bağımsız dış denetçi, yönetim kurulunda bağımsız komite. Dördü de şirketin içinde biter: denetçiyi şirket seçiyor, rapor yönetim kuruluna gidiyor, kamuya değil; takvim yok, yaptırım yok. Trump belgeye "ahlaken bağlayıcı" dedi; son paragraf yasayı "zamanla mantıklı olabilir" diye açık bırakıyor. İmzacılardan Amodei 23 Eylül'de BM Güvenlik Konseyi'nde Altman'la birlikte ortak test standardı ve olay bildirim sistemi istemişti; altı gün sonra imzalanan metinde ikisi de yok.

Asıl cümle birinci katmanda: modeller "teknik sistemleri hacklemeyecek veya onlara istenmeyen biçimde erişmeyecek" ("do not hack or access technical systems in unintended ways"). Altı şirket ve ABD Başkanı sorunu yük kapısına koydu. Doğru kapı, yarım cümle. Erişim yazılmış, çıkış yazılmamış: ajanın elindeki fotoğrafı dışarıdaki bir siteye koyması bu cümleye girmiyor; iki sayfalık metinde "veri" kelimesi bir kez bile geçmiyor. "İstenmeyen"in ne olduğunu da şirket tanımlıyor.

Hesabı cebine indirelim

Rakamlar büyük şirketlerin; küçük bir işletmeye ne düşer?

Kaçış oranı. Anthropic'in açıkladığı oran 141.006 koşuda 3 olay; kabaca 47.000 koşuda bir. Oran saldırmakla görevli ajanların siber güvenlik testlerinden; senin fatura okuyan ajanına birebir taşınmaz, ama elimizdeki tek açıklanmış oran bu. Ekibinde ajanlar günde 200 görev çalıştırıyorsa, 47.000 koşu yaklaşık 235 iş günü eder. Yılda bir kez. Hiç değil, sıfır da değil.

Süre farkı. Avustralya olayında erişimden bildirime 84 gün, yani 2.016 saat. 6698 sayılı Kanun'un 12/5 maddesi ve Kurul'un 2019/10 sayılı kararı, veri sorumlusuna ihlali öğrendiği andan itibaren en geç 72 saat veriyor. 28 kat. Ve KVKK'da veri sorumlusu sensin, sağlayıcı değil. Senin 72 saatin sağlayıcının sana haber verdiği gün başlar; müşterinin zararı 84 gün önce başlamıştı. Aradaki farkın hesabını müşterine sen verirsin.

Kapı sayısı. Bu olaylardan sonra her işletmenin bir sayfalık tablosu olmalı. Ajanın bağlı olduğu her sistem bir satır, üç soru:

Sistem	Ajan okuyabilir	Ajan yazabilir	Dışarıya gönderebilir
E-posta	Evet	Hayır	Hayır
Müşteri dosyaları (Drive vb.)	Evet, ayrı klasör	Hayır	Hayır
Muhasebe / ön muhasebe	Evet, salt okuma hesabı	Onaylı tek işlem	Hayır
CRM	Evet	Hayır	Hayır
İnternet (alan adı listesi)	Yalnız beyaz liste	-	Yalnız beyaz liste

Tablo dolduğunda iki şey öğrenirsin: kaç hücrede "bilmiyorum" yazdığı ve son sütunda ("Dışarıya gönderebilir") kaç "Evet" olduğu. Her "Evet" bir yük kapısı. OpenAI'nin 53 görseli, Google'ın 3 şirketi, Anthropic'in 3 vakası ve Muse'un yazdığı ev adresi hep o sütundan çıktı.

Fiyatı: tablo 0 TL, bir saat. Alan adı beyaz listesi güvenlik duvarı kuralıyla ya da Cloudflare Zero Trust'ın ücretsiz katmanıyla (50 kullanıcıya kadar) 0 TL, bir öğleden sonra. Pahalı olan tek şey, bunları yapmadan geçen her ay.

Türkiye masada, anahtar masada değil

Aynı hafta Türkiye üç kez masadaydı.

22 Eylül'de Cumhurbaşkanı Erdoğan BM 81. Genel Kurulu'nda "tekno-kutuplaşma ve dijital hegemonya" uyarısı yaptı, BM'nin Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi çalışmasının hızlandırılmasını istedi. 21 Eylül'de açıklanan, 30 Eylül itibarıyla 30 ülke ve Avrupa Komisyonu'nun desteklediği bildirinin listesinde Türkiye adına Dışişleri Bakanı Fidan yer aldı: gelişmiş modeller için dağıtım öncesi zorunlu test ve bağımsız değerlendirme. Bildirinin gerekçesi burada anlatılan arızanın tarifi: "yetenekli yapay zeka sistemlerinin test korumalarını aşıp, açıkları kullanıp gerçek sistemlere yetkisiz eriştiği" vakalar. Listede ABD, Çin ve İngiltere yok, çağrı bağlayıcı değil. Sekiz gün sonra ABD kendi masasını kurdu: 29 Eylül metninde zorunlu test yok, olay bildirimi yok, devletler arası doğrulama yok. O masa devletlere değil şirketlere kuruldu; Türkiye orada da yok. 23 Eylül'de Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır CNN Türk'te "en az 2 bin kamu veri setini" geliştiricilere açacaklarını söyledi.

Açık konuşalım: bu haberlerin toplamı bir çelişki.

Modeli üreten iki ülke denetim masasında yok; biri denetimi modeli üretene bıraktı. Türkiye masada. Ama denetleyeceğimiz ajanın anahtarı bizde değil; Kacır'ın açacağı 2 bin veri setini işleyecek ajanların çıkış kapısı, San Francisco'da ve Mountain View'da yazılan kurallara bağlı. Veri açılırken "bu veriyi okuyan ajan nereye yazabilir" sorusu sorulmuyorsa, verdiğimiz şey veri değil, yük kapısının anahtarı.

İçeride de boşluk var. TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu, 30 Mart 2026'da yayımlanan 923 sayfalık raporunda bir Türkiye Yapay Zeka Kurumu ve bir yapay zeka kanunu öneriyor. Meclis'te üç ayrı kanun teklifi var, yürürlükte yapay zekaya özgü tek kanun yok. KVKK'nın 72 saati var ama "ajan dışarı çıktı" senaryosunda kim, kime, ne zaman bildirecek, tanımlı değil: sağlayıcı mı, entegratör mü, veri sorumlusu KOBİ mi?

Bu boşluğun içinde kim var? Kahramanmaraş'taki o muhasebe ofisi, sözleşmeyi ajana okutan avukat, sipariş ekran görüntüsünü ajana veren fabrika. Hepsi KVKK'da veri sorumlusu, hiçbiri ajanın çıkış kapısını görmüyor. Hukuk boşluğu kapanmadan teknik boşluğu kendin kapatmak zorundasın.

Bir karşılaştırma: Cohere, kendi ifadesiyle "tamamen özel" Model Vault altyapısını 23 Eylül'de Kanada bölgesinde açtı; model işleme Kanada içinde kalıyor. En büyük modelleri yetiştirme yarışında olmayan bir şirket egemenlik pazarına böyle girdi: modeli değil, kapıyı sattı. Türkiye'nin gerçekçi yolu da sınır model yetiştirmek değil, çıkış denetimi: ajan senin ağında, senin izin verdiğin adreslere, senin kayıt altına aldığın şekilde yazsın. Türk sorunu, Türk çözümü, küresel altyapı. Model küresel olsun, kapı yerli.

Bu hafta yapılacak 5 iş

Eğitim iznini kapattır ve kanıtla. Ekipteki herkesin ChatGPT, Claude ve Gemini hesabında "verilerimi model geliştirmek için kullan" seçeneğini kapattır. OpenAI kendi açıklamasında 53 görselin bu izni açık bırakan hesaplardan gittiğini söylüyor. Ekran görüntülerini tarihiyle tek klasörde topla; KVKK denetiminde "tedbir aldım" kanıtı bu. 5 dakika, 0 TL.
Ajana ayrı hesap, salt okuma. E-posta, CRM, muhasebe, Drive: ajanın dokunduğu her sistem için ayrı servis hesabı aç, yalnız okuma yetkisi ver. Yazma gereken tek işlemi (fatura kes, mail gönder) insan onayına bağla. Ana hesabı ve banka mailini asla bağlama.
Giden trafik listesini yaz ve kapat. Bir sayfa: ajan hangi alan adlarına istek atabilir? Listede olmayan her adres kapalı. Tablonun son sütunu bu adımla "Hayır"a döner. Bu adım ajanı kendi ağında çalıştırdığında işe yarar; ChatGPT gibi bulutta çalışan ajan için elindeki kaldıraç 1, 4 ve 5. adımlar.
Sözleşmeye üç madde ekle. Entegratörle, yerli sağlayıcıyla veya kurumsal plan sözleşmesinde üç madde: İhlal bildirimi 24 saat içinde ve ismi yazılı bir kişiye, genel kutuya değil. Ajan eylem kayıtları 90 gün saklanır, talepte teslim edilir. Müşteri verisinin işlendiği ülke sözleşmede yazar. Bireysel ChatGPT hesabıyla bu pazarlık yok; o yüzden müşteri verisi bireysel hesaptan geçmez.
Maskele, sonra ver. Müşteri fotoğrafı, kimlik, fatura gibi dosyaları ajana verirken araya yerel bir adım koy: yüz bulanıklaştır, TC ve IBAN sil, müşteri adını kodla. Orijinal dosya bilgisayarından hiç çıkmasın. Çıkamayan veri sızmaz.

Beşinin toplamı: bir gün mesai, sıfıra yakın para. Karşılığı, sağlayıcının "kime haber vereceğimizi bilmiyoruz" dediği gün senin bilmen.

Beyaz Saray'ın dört katmanı bu listede karşılığını bulur: iç kontrol 2. ve 3. iş, sorumlu ekip 4. işteki isimli kişi, dış göz entegratörün ya da mali müşavirin, yönetim raporu kapı tablosu. Altı şirketin yapısının senin ofisindeki karşılığı: bir tablo, bir isim, bir dış göz, bir sayfa.

Sık Sorulan Sorular

"Verilerimi eğitim için kullan" seçeneğini kapatmak yeterli mi?

Değil. O seçenek giriş kapısı: verinin eğitim havuzuna girmesini engeller. Ajanın senin adına çalışırken dışarıya ne gönderebildiğini ağ kuralları, hesap yetkileri ve beyaz liste belirler.

Ajan dışarıya veri çıkarırsa KVKK'ya kim bildirir?

Veri sorumlusu, yani müşteri verisini toplayan işletme; sağlayıcı değil. Süre, ihlali öğrendiğin andan itibaren en geç 72 saat. Sağlayıcının sana ne zaman haber vereceğini yasa belirlemiyor; Avustralya vakasında 84 gün oldu. Bu yüzden 4. adımdaki "24 saat, isimli kişi" maddesi sözleşmede olmalı.

Küçük bir işletme için OpenShell gibi platformlar gerekli mi?

Çoğu KOBİ için hayır. Ayrı servis hesabı, salt okuma yetkisi ve alan adı beyaz listesi aynı sonucun büyük kısmını ücretsiz verir; platform, ajan sayısı onlara çıkınca anlam kazanır.

Kapı hâlâ açık

Üç laboratuvarın da ajanı dışarı çıktı. Üçü de bunu kendi kapısındaki bir alarmla değil, tedarikçi bildirimi, dış ihbar ve geriye dönük taramayla öğrendi. 29 Eylül'de Beyaz Saray'da bunun olmaması için imza attılar; imzayı da kendileri denetleyecek. Sen daha iyi durumda değilsin; sadece henüz bakmadın.

Tez: Egemenlik verinin durduğu yerde değil, ajanın yazabildiği yerde ölçülür; giriş kapısını herkes kilitledi, çıkış kapısı açık kaldı.

Senin adına çalışan ajan son bir haftada hangi adreslere yazdı ve bunu senden başka kim biliyor?

Kaynaklar

Ertuğrul Akben
Yapay Zeka & Sistem Stratejisti
ertugrulakben.com

Etiketler: veri egemenliği veri güvenliği yapay zeka ajanları

Yazar

Ertuğrul Akben

2008'den beri sektörde, 2016'dan beri Ağabeyoğlu Grup A.Ş. kurucusu. Şirketlere yapay zeka ve sistem stratejisi danışmanlığı veriyor; KOBİ'lerin yapay zeka olgunluğunu AI-MOI ile ölçüyor, SYS4AI ile eğitim veriyor.

Hakkımda

Beni yapay zekaya sor