Solomon Paradoksu: Neden Başkasına Akıl Verirken Dahiyiz, Kendimize Gelince Çuvallarız?
Bilgelik Neden Başkasının Sorununda Çalışıyor?
Yahudi Krallığı’nın efsanevi hükümdarı Kral Süleyman, tarih boyunca adil yargıları ve keskin öngörüsüyle anılır. Halkı arasında bir deyiş vardı: “Derdin varsa Süleyman’a danış; çözümü o bilir.” Ancak aynı Süleyman, kendi hayatında sayısız hata yaptı. Yüzlerce evlilik, politik ittifaklar uğruna verilen tavizler, krallığını bölen kararlar…
Bu çelişki binlerce yıl sonra bilimsel bir isim kazandı.
2014: Waterloo Üniversitesi’nin Keşfi
Kanadalı psikologlar ilginç bir kalıp fark etti. İnsanlar başkalarının problemlerine kristal netliğinde çözümler üretirken, aynı kişiler kendi sorunlarında neden bu kadar dağınık kalıyordu?
Araştırmaya katılanlar sıradan insanlar değildi. Kurumsal danışmanlar, şirket kurucuları, psikoterapistler ve C-level yöneticiler vardı aralarında. Yani başkalarının karmaşık problemlerini çözmek için para aldıkları insanlardı bunlar.
Çalışmadaki bir üst düzey yönetici, kariyeri boyunca onlarca departmanı yeniden yapılandırmıştı. Kriz anlarında soğukkanlılığıyla tanınıyordu. Ancak kendi kariyer geçişi hakkında düşünmesi istendiğinde, zihni panik ve öz eleştiri sarmalına girdi.
Araştırmacılar bu fenomene Solomon Paradoksu adını verdi.
Mesele Zeka Değil, Mesafe
Paradoksun kaynağı bilişsel kapasite değil. Duygusal yakınlık.
Problem sana ait olduğunda beyin farklı çalışır:
- Tehdit algılama devreleri aktifleşir
- Kimlik meselesi haline gelir
- Potansiyel kayıp kişisel hissedilir
- Görüş alanı daralır, seçenekler azalır
Problem başkasına ait olduğunda ise:
- Duygusal mesafe netlik sağlar
- Düşünce süreci yavaşlar ve derinleşir
- Alternatifler daha görünür olur
- Muhakeme isabetli hale gelir
Aynı beyin, aynı deneyim, aynı bilgi birikimi. Tek değişen şey: mesafe.
Tersine Çevirme: Asıl Buluş
Araştırmanın en değerli kısmı teşhis değildi. Çözümdü.
Katılımcılardan kendilerini üçüncü şahıs olarak anlatmaları istendi. “Ben ne yapmalıyım?” yerine “Ertuğrul bu durumda ne yapmalı?” sorusunu yanıtladılar.
Sonuç şaşırtıcıydı: Muhakeme kalitesi anında yükseldi.
Yeni bir bilgi eklenmedi. Hiçbir şey “tamir” edilmedi. Sadece yapay bir mesafe oluşturuldu. Bu kadar basit bir müdahale, düşünce kalitesini ölçülebilir şekilde artırdı.
Girişimciler İçin Pratik Uygulama
Bu paradoks, özellikle iş dünyasında kritik kararlar alan herkes için önemli bir uyarı taşıyor:
- Kendi kararlarınıza şüpheyle yaklaşın: Duygusal yatırımınız ne kadar yüksekse, muhakemeniz o kadar bulanık olabilir.
- Üçüncü şahıs tekniğini kullanın: Zorlu bir kararda kendinizi dışarıdan izleyin. “Bu durumda biri bana danışsa ne derdim?”
- Danışman paradoksunu unutmayın: En iyi danışmanlar bile kendi işlerinde körleşebilir. Karşılıklı danışmanlık kültürü oluşturun.
- Zaman mesafesi yaratın: Acil hissetmeyen kararları erteleyin. Zaman da bir tür mesafedir.
Sonuç: Bilgelik Mesafe İster
Solomon Paradoksu bize rahatsız edici bir gerçeği hatırlatıyor: Düşüncemiz, en çok ihtiyaç duyduğumuz anda en az güvenilir hale gelebilir.
Çözüm daha fazla düşünmek değil. Daha uzaktan düşünmek.
Bir dahaki sefere büyük bir karar almadan önce kendinize sorun: “Bu sorun bir arkadaşımın olsaydı, ona ne derdim?”
Cevap muhtemelen zaten içinizde. Sadece göremeyecek kadar yakınsınız.